Avrupa Komisyonu "Uygun Fiyatlı Enerji Eylem Planı"na ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AVRUPA KOMİSYONU UYGUN FİYATLI ENERJİ EYLEM PLANI

Fırat Akan, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonu, 26 Şubat 2025 tarihinde "Uygun Fiyatlı Enerji için Eylem Planı" (Action Plan for Affordable Energy) başlıklı yeni bir politika çerçevesi açıkladı. Eylem planı, AB’de enerji maliyetlerini düşürmeyi, sanayinin rekabetçiliğini artırmayı ve enerji arz güvenliğini sağlamayı hedefleyen çeşitli önlemleri kapsıyor.[1] Temiz Sanayi Mutabakatı (Clean Industrial Deal) kapsamında yer alan bu plan, yüksek enerji fiyatlarının sanayileşme üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmayı hedeflerken, aynı zamanda Enerji Birliği’ni tamamlamaya yönelik uzun vadeli stratejik bir çerçeve sunuyor.[2]

Enerji Krizi ile Mücadelede Karşılaşılan Zorluklar

AB enerji piyasası, son yıllarda artan enerji fiyatları, küresel jeopolitik riskler ve sanayi üzerindeki maliyet baskıları nedeniyle zorlu bir dönemden geçmektedir. Komisyonun eylem planı raporuna göre:

• Enerji yoksulluğu 46 milyondan fazla AB vatandaşını etkiliyor.
• 2023 yılında sanayi için perakende elektrik fiyatları, 2014-2020 ortalamasına kıyasla %97 arttı ve son 10 yılda neredeyse iki katına çıktı
• AB’nin fosil yakıt ithalatı 2020’de 163 milyar avro iken 2022’de 604 milyar avroya yükseldi.
• 2024 yılı itibarıyla Avrupa, 273 milyar metreküp doğalgaz ithal etmiş olup, bu rakam 2022’deki 334 milyar metreküplük ithalat seviyesine kıyasla düşüş gösterdiyse de AB’nin doğalgaz ihtiyacının %90’ı hâlâ ithalata bağımlı.

Bu durum, AB sanayiinin rekabet gücünü zayıflatarak enerji maliyetlerini küresel rakiplerine kıyasla daha yüksek hâle getiriyor. Örneğin, 2024 yılında AB’de sanayi için elektrik fiyatları ABD’ye kıyasla %220, Çin’e kıyasla %200, Japonya’ya kıyasla %20 daha pahalı olarak hesaplandı. Bu bağlamda, AB’nin rekabetçiliğini koruyabilmesi için enerji fiyatlarını düşürmesi ve enerji arz güvenliğini sağlaması gerekiyor.[3]

Eylem Planının Temel Hedefleri

Komisyon, Uygun Fiyatlı Enerji için Eylem Planı’nı enerji maliyetlerini düşürmek, Enerji Birliği’ni tamamlamak, yatırımları artırmak ve enerji krizlerine hazırlıklı olmak şeklinde dört ana sütun üzerine inşa ediyor. Eylem planı, kısa vadede enerji fiyatlarını düşürmeye yönelik tedbirler sunarken, uzun vadede AB’nin enerji piyasalarını daha entegre hâle getirmeyi ve enerji güvenliğini sağlamayı amaçlıyor. Özellikle, sanayi ve hane halkları için enerji maliyetlerini azaltmaya yönelik adımların yanı sıra, yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlandırılması ve enerji arz güvenliğini artıran mekanizmaların geliştirilmesi temel hedefler arasında yer alıyor.

Elektrik Fiyatlarını Düşürmeye Yönelik Adımlar

Komisyon, elektrik fiyatlarının düşürülmesi için bir dizi yapısal reform öngörmektedir. Şebeke ücretlerinin düşürülmesi, üye ülkelerin elektrik tarifelerini talep seviyesine göre düzenleyerek maliyetleri azaltmasını sağlayacak. Ayrıca, Avrupa genelinde şebeke altyapısı ve dijital ağların modernizasyonu için 2030 yılına kadar yaklaşık 584 milyar avro yatırım yapılması planlanıyor.  Buna ek, enerji vergilerinin gözden geçirilmesi ve sanayiye yönelik vergi teşviklerinin artırılmasıyla, özellikle enerji yoğun sektörlerin üretim maliyetlerinde düşüş sağlanması da hedefler arasında. Perakende elektrik piyasasında rekabeti artırmak için tüketicilerin daha ucuz tedarikçilere geçişini kolaylaştıran düzenlemeler de uygulanacak. Bu değişimle, hane halklarının yıllık 150-200 avro tasarruf etmesi bekleniyor.

Sanayi için Uygun Maliyetli Enerji

Komisyon, sanayinin enerji maliyetlerini azaltmaya yönelik önemli adımlar atmaktadır. Sanayide uzun vadeli elektrik tedarik anlaşmalarının teşvik edilmesiyle, işletmelerin maliyetlerini önceden öngörebilmeleri sağlanacak. Elektrik piyasasında yeni yatırım modellerinin geliştirilmesi ve sanayi tesislerinde enerji verimliliğini artıran projelere öncelik verilmesi, özellikle enerji yoğun sektörlerde üretim maliyetlerini düşürmeyi hedefliyor.

AB, sanayinin enerji dönüşümünü desteklemek için enerji yoğun sektörlere yönelik finansman programlarını genişletecek ve yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandıracak. Bu kapsamda, sanayide uzun vadeli enerji yatırımlarını desteklemek için Avrupa Yatırım Bankası tarafından 500 milyon avro değerinde pilot bir program başlatılacak. Böylece, sanayi üretimi daha düşük maliyetlerle gerçekleştirilebilecek ve Avrupa sanayisinin küresel rekabet gücü desteklenmiş olacak.

Enerji Birliği’ni Tamamlama Hedefi

AB enerji piyasasının tam entegrasyonu, uzun vadede enerji maliyetlerini düşürmek açısından büyük önem taşıyor. Ancak, mevcut sınır ötesi elektrik ticaret kapasitesinin %32’sinin 2030 yılına kadar tamamlanamayacak olması, AB içi enerji entegrasyonunun önündeki en büyük engellerden biri olarak görülüyor.

Bu soruna çözüm olarak AB, Birlik içi elektrik ticaretini artırmayı ve sınır ötesi yatırımları teşvik etmeyi hedefleyerek üye ülkeler arasındaki enerji akışını daha verimli hâle getirecek. Bu çerçevede, dijital çözümler ve akıllı şebekelerin yaygınlaştırılmasıyla enerji yönetiminde daha etkili bir sistem oluşturulması planlanıyor.

Komisyon, bu politikaların sonucunda AB enerji sisteminde yıllık 32 milyar avro tasarruf sağlanacağını öngörüyor. Ayrıca, elektrifikasyon oranının artırılması ve enerji sistemlerinin dijitalleştirilmesi ile enerji arz güvenliği güçlendirilecek ve fiyat dalgalanmaları azaltılacak.