Avrupa Cinsiyet Eşitliği Enstitüsü'nün toplumsal cinsiyet temelli şiddeti önlemede ayrıştırılmış verinin önemine dair raporuna ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

TOPLUMSAL CİNSİYET TEMELLİ ŞİDDETİ ÖNLEMEDE AYRIŞTIRILMIŞ VERİNİN ÖNEMİ

Deniz Bal, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Cinsiyet Eşitliği Enstitüsü (European Institute for Gender Equality-EIGE) tarafından 10 Nisan 2024 tarihinde yayımlanan rapor[1] toplumsal cinsiyet temelli şiddeti önlemede ayrıştırılmış verinin önemini gözler önüne seriyor. Toplumsal cinsiyet temelli şiddeti sistemsel ayrımcılık, dengesiz güç ilişkileri, zararlı normlar ve stereotipler artırıyor. Kadınlar ve kız çocukları da insan hakları ihlallerine en çok maruz kalan grup. Toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin ele alınması ve mağdurlar için destek ile korumanın sağlanması, yeterli politika ve önlemlerin benimsenmesini, ayrıca bunların etkili bir şekilde uygulanmasının izlenmesi ve değerlendirilmesini gerektirir. Doğru ve karşılaştırılabilir AB geneli veriler politika yapıcılarının sorunu anlamasına yardımcı olabilir ve bunun sonucu politika yapıcılar uygun kanıt temelli cevaplar verebilirler.

Kurbanların genel olarak damgalanmaktan korktukları ya da kurban olmanın verdiği utanç gibi sebeplerden dolayı yaşadıkları şiddeti bildirmedikleri görülüyor. Bu durum kadına yönelik şiddetin saklı ve yaygın bir mesele olmasına sebebiyet veriyor. Bununla beraber kadınlar yaşadıkları şiddeti bildirmek istediklerinde ayrıştırılmamış veri (kurbanın cinsiyeti, fail, aralarındaki ilişki) sebebiyle yaşadıkları bir kez daha görünmez hâle geliyor. İdari verilerde şiddetin toplumsal cinsiyete dayalı doğasını tanımamak bu konuya değinen etkili politikaların uygulamasına, yeterli kaynakların ayrılmasına, uygun risk değerlendirmelerinin sağlanması ve kişiye özel önleyici eylemlerin benimsenmesini engelliyor.

EIGE, AB genelinde polis ve adalet sistemlerinin, mağdurlar, suçlar, şiddet türleri ve faillerle ilgili istatistikler de dahil olmak üzere, partner şiddeti, aile içi şiddet, tecavüz ve kadın cinayetlerine dair ulusal düzeyde idari veriler toplamasına yardımcı olmak için 13 gösterge geliştirmiştir.  27 AB üye ülkesinden 26’sı (2023-2024 yılları için) partner ve aile içi şiddete ilişkin veri sağlarken ayrıntılı ve ayrıştırılmış istatistikler sağlayamadığı ifade ediliyor. Bu durum, kadınların yaşadığı şiddetin tam olarak anlaşılmasını engelliyor çünkü partner şiddeti genellikle aile içi şiddet verilerinin içinde gizli kalıyor. Bu eksiklik, polis ve adalet kurumlarının toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle etkili şekilde mücadele etmesini zorlaştırıyor. Partner şiddetine ilişkin idari verilerin toplanması, şiddetin boyutunu ve etkisini anlamak ve etkili politikalar geliştirmek için kritik öneme sahip.

Tablo 1. Şiddet Türlerine Göre Kadın Mağdurlar Hakkında Veri Paylaşan Üye Ülke Sayısı

Kaynak: EIGE.[2]

AB Kurumlarına Öneriler

• Üye ülkelerin, kadınlara yönelik şiddet ve aile içi şiddetle mücadeleye ilişkin 2024/1385 sayılı Yönerge’nin 44’üncü maddesinde belirtilen yükümlülüklere uymaları sağlanmalı.
• İstanbul Sözleşmesi kapsamındaki taahhütlere bağlı kalınarak, veri toplama ile ilgili 11’inci maddenin uygulanmasında tüm üye ülkelerin sorumluluk taşıdığından emin olunmalı.

Üye Ülkelere Öneriler

• Partner ve aile içi şiddetin tespit edilebilmesi için, veri toplama sistemleri güncellenerek mağdur ve failin cinsiyeti ile ilişki türü gibi temel ayrıntıları içermeli.
• Partner ve aile içi şiddetin toplumsal cinsiyet boyutu, nedenleri ve sonuçları; ulusal istatistik enstitüleri, içişleri, adalet ve eşitlik bakanlıkları ile kamu ve bağımsız eşitlik kurumlarıyla iş birliği içinde analiz edilmeli.
• Kadınlara yönelik şiddetle ilgili veri toplanması, sonuçların analiz edilmesi ve politika önerilerinin geliştirilmesi amacıyla kamu kurumları, eşitlik organları, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteler arasında koordinasyon desteklenmeli.
• Partner ve aile içi şiddetle ilgili veri toplayan kurumlara özel fonlarla sürekli veri toplama faaliyetleri, istatistiksel kapasite geliştirme ve eğitim sağlanmalı.
• Toplanan verilere dayanarak, yetkili kurumlar partner ve aile içi şiddet hakkında düzenli raporlar yayımlamalı, bu analizleri kamuya açık hâle getirmeli ve gelecekteki önlemleri bu bilgiler doğrultusunda şekillendirmeli.