Avrupa Komisyonu tarafından sunulan, çocukların çevrimiçi ortamlarda karşılaştıkları risklere karşı korunmasını güçlendirme amacı taşıyan tüzük önerisine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB, ÇOCUKLARIN ÇEVRİMİÇİ GÜVENLİĞİNİ GÜÇLENDİRMEK İÇİN KIDS YASASI’NI SUNDU

Bared Çil, İKV Uzmanı

Avrupa Komisyonu, çocukların çevrim içi ortamlarda karşılaştıkları risklere karşı korunmasını güçlendirmek amacıyla, 17 Eylül 2026 tarihinde, “EU Keeping Internet Digital Spaces Accountable and Trustworthy” (KIDS Act) başlıklı tüzük önerisini sundu.[1] Öneriyle sosyal medya ve video paylaşım platformlarının yanı sıra çevrim içi oyunlar, yapay zekâ destekli sohbet robotları ve uygulama mağazaları gibi dijital hizmetlere yönelik yeni yükümlülükler getirilmesi planlanıyor. KIDS Yasası ile AB genelinde çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin ortak yaş kurallarının oluşturulması, dijital hizmetlerin güvenli tasarım ilkesi doğrultusunda geliştirilmesi, mahremiyeti koruyan yaş doğrulama mekanizmalarının uygulanması ve düzenlemelere uyumun daha etkin denetlenmesi amaçlanıyor.

KIDS Yasası’nın öne çıkan unsurlarından birini çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin kademeli yaş sınırları oluşturuyor. Öneriye göre 13 yaşından küçük çocukların sosyal medya hizmetlerine erişmesine izin verilmeyecek. 13-14 yaş grubundaki çocuklar ise ebeveyn veya vasilerinin denetimi altında, sınırlı özelliklere sahip hesaplar üzerinden belirli sosyal medya ve video paylaşım hizmetlerine erişebilecek. Bağımsız sosyal medya hesabı açabilmek için 15 yaş sınırı getirilecek. Bu kapsamda ebeveynlerin çocukların iletişim kurabileceği kişileri ve kullanım sürelerini yönetebilmesi, 13-15 yaş grubuna yönelik hesaplarda ise günlük ekran süresinin bir saatle sınırlandırılması öngörülüyor. 13 yaşından küçük çocukların ise yalnızca ebeveyn veya vasi tarafından yönetilen hesaplar üzerinden çocuklara özel video paylaşım hizmetlerine erişebilmesi planlanıyor.

Önerinin ikinci ayağını güvenli tasarım ilkesi oluşturuyor. Sosyal medya, video paylaşım hizmetleri, çevrim içi oyunlar ve yapay zekâ destekli sohbet robotlarının çocuklarda aşırı kullanımı teşvik eden özelliklerden arındırılması hedefleniyor. Sonsuz kaydırma, çocukları platformda daha uzun süre tutmaya yönelik ödül mekanizmaları ve uyku saatlerinde gönderilen bildirimlerin yasaklanması planlanıyor. Yabancılar tarafından çocuklarla istenmeyen iletişim kurulmasının önlenmesi, çocuk profillerinin varsayılan olarak gizli olması ve konum, kamera ve mikrofon erişiminin başlangıçta kapalı tutulması da öngörülen tedbirler arasında bulunuyor. Çocuklara kullanıcıları engelleme ve sessize alma, kullanım sürelerini yönetme ve öneri sistemlerini kontrol etme imkânı sağlanması planlanıyor.

Yapay zekâ destekli sohbet robotları ve AI companion olarak tanımlanan sistemler de KIDS Yasası kapsamında ele alınıyor. Bu sistemlerin çocuklarda duygusal bağımlılık oluşturabilecek şekilde kişiler arası ilişkileri taklit etmesini engelleyecek kurallar getirilmesi öngörülüyor. Çocuklara sunulan bu tür sistemlerin varsayılan olarak etkin olmaması ve kolaylıkla kapatılabilmesi planlanıyor.

Üçüncü olarak, çevrim içi hizmetler ve uygulama mağazalarının yaş doğrulama araçlarını kullanması öngörülüyor. Komisyon, kimlik belgelerini veya biyometrik verileri saklamayan AB yaş doğrulama uygulamasının kullanılabileceğini belirtiyor. Yeni sosyal medya hesabı açılması sırasında yaş doğrulaması yapılması, mevcut hesaplarda ise hesap açılış tarihi veya ödeme bilgileri gibi makul göstergeler üzerinden kullanıcının yaşının tahmin edilmesi planlanıyor. Böylece yaş sınırlarının uygulanabilirliğinin artırılması ve yaş doğrulama sırasında gereğinden fazla kişisel veri işlenmesinin önlenmesi amaçlanıyor.

KIDS Yasası’nın bir diğer önemli unsuru, özellikle çok büyük çevrim içi platformlar bakımından kanıtlama yükünün hizmet sağlayıcılara kaydırılması. Platformların, çocukların zarar gördüğünün sonradan ortaya koyulmasını beklemek yerine, hizmetlerinin çocuklar açısından güvenli olduğunu önceden göstermeleri gerekecek. AB'de aylık 45 milyon veya daha fazla aktif kullanıcıya sahip çok büyük çevrim içi platformların bir uyum planı hazırlaması ve bu planın bağımsız denetçiler tarafından incelenmesi öngörülüyor. Uyum sağlanmaması durumunda küresel yıllık cironun % 6’sına kadar para cezası uygulanabilecek. Komisyon ayrıca soruşturmaların hızlandırılması amacıyla nihai kararların 90 gün içerisinde alınmasını hedefliyor.

KIDS Yasası, AB’nin çocukların çevrim içi güvenliğine yönelik mevcut Dijital Hizmetler Yasası, Yapay Zekâ Yasası ve Çocuklar için Daha İyi İnternet Stratejisi ile tamamlayıcı şekilde tasarlanıyor. Ancak önerinin henüz yürürlükte bir AB mevzuatı olmadığı ve AP ile Konsey tarafından olağan yasama usulü kapsamında inceleneceği önem taşıyor. Dolayısıyla yaş sınırları, platformlara yönelik yükümlülükler ve yaptırım hükümleri yasama süreci tamamlanmadan bağlayıcı hâle gelmeyecek. Komisyon, öneriyle AB genelinde çocukların çevrim içi korunmasına ilişkin daha uyumlu bir çerçeve oluşturulmasını ve Üye Devletler arasındaki farklı uygulamaların azaltılmasını hedefliyor.