İşgücü Piyasası ve Kadın İstihdamı Ekseninde Aile Dostu Politikalar başlıklı rapora ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

İŞGÜCÜ PİYASASI VE KADIN İSTİHDAMI EKSENİNDE AİLE DOSTU POLİTİKALAR RAPORU

Deniz Bal, İKV Uzman Yardımcısı

T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA), 2016-2025 döneminde özel sektörde çalışırken doğum yapan yaklaşık 1,4 milyon kadının aylık idari verilerinin analizini içeren “İşgücü Piyasası ve Kadın İstihdamı Ekseninde Aile Dostu Politikalar” başlıklı raporu hazırladı.[1] Rapor, Türkiye’de hâlihazırda var olan aile dostu politikalar ve eylemlerden kadınların nasıl yararlandığını ve mevcut çerçevede iyileştirilmesi gereken alanlarla ilgili durumu gözler önüne seriyor.

Raporda Öne Çıkar Bulgular

• Doğumu takip eden ilk bir ay içerisinde kadınların %3,7’si, altı ay içerisinde %39,9’u ve 12 ay sonrasında %56,5’i işi bırakıyor. Bu durumda birçok faktörün etki gösterdiği görülüyor: evdeki ücretsiz iş ve bakım yükünün büyük çoğunlukla kadının üzerinde olması, iş ve aile yaşamı dengesi, sınırlı esnek çalışma imkânları ve erişilebilir ve güvenilir bakım hizmetlerine sınırlı erişim.
• Doğum sonrası resmî olarak işe dönen kadınların oranı %64,33 ve ortalama dönüş süresi 13,3 ay. İşe dönen kadınların sadece %15,9’u ayrıldıkları firmada çalışmaya devam ediyor. Aynı sektörde çalışmaya devam eden kadınların oranı %48,2, aynı mesleği yapmaya devam eden kadınların oranı %53,1.
• Kadınların işten ayrıldığı sektörlerin büyük bir çoğunluğu emek-yoğum, düzensiz/vardiyalı çalışma ve sınırlı esneklik koşullarına sahip (Eğitim ve sağlık gibi alanlarda işten ayrılma düşükken sanayi ve hizmet sektörlerinde bu oran yüksek).
• Sektör haricinde firma büyüklüğü ve sağlanan kurumsal imkânlar kritik bir faktör olarak görülüyor. Büyük ölçekli firmalarda doğum sonrası işten ayrılma %15, küçük ölçekli firmalarda %43.
• Ücretsiz doğum izni ve yarı zamanlı çalışma imkânlarından yeterince yararlanılmıyor. Kadınların sadece %24,22’si ücretsiz doğum iznine çıkıyor.
• Kadınların doğum sonrası işten ayrılmalarının kamu maliyesi üzerindeki etkisine bakıldığında 2016-2024 yılları arasında toplamda 309.581 kadının işlerine geri dönmediği tespit edildi. Bu kadınlarının sadece yarısının işlerine geri döndüğü bir senaryoda yaklaşık olarak 797 milyar lira prim geliri ve 491 milyar lira gelir vergisi elde edilebilirdi.

Dört Tamamlayıcı Sütun

Ebeveynlik odaklı izin rejimi: Ebeveyn odaklı yaklaşıma geçilmesi ve bakımın paylaşımını güçlendiren araçların tasarlanması.

Erişim ve güven odaklı bakım ekosistemi: Kreş sayısı haricinde erişebilirlik, güven ve çalışma düzeniyle uyum (OSB/sektör/bölge bazlı modellerde de).

Güvenceli esneklik ve sektör duyarlılığı: Esnekliğin tek tip model olmaması ve sektörel farklılaştırmada adalet algısını düzenleyecek şeffaf çerçeve gerekliliğinin sağlanması.

İşveren teşvikleri ve KOBİ duyarlı tasarım: Kadın istihdamının ya da doğum sonrası ebeveynlerin istihdamının desteklenmesi amaçlı teşviklerin sosyal yatırım mantığı ile oluşturulması ve KOBİ standardını benimseyen esnek modellerin yaratılması.